Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), UNICEF ve Gavi aşı ittifakı, dünya genelinde aşı programlarının ciddi şekilde aksaması nedeniyle, daha önce kontrol altına alınmış birçok hastalığın yeniden salgın haline gelebileceği konusunda uyarıda bulundu.

DSÖ’nün yayımladığı verilere göre, kızamık vakaları 2022 yılında 8,6 milyondan 2023’te 10,3 milyona yükseldi. Bu artış, aşılama oranlarındaki düşüşle doğrudan ilişkilendiriliyor. 2019’da kızamık aşısının ilk dozunu olan çocukların oranı yüzde 86 iken, bu oran 2021’de yüzde 81’e geriledi. Bu, 2008’den bu yana en düşük seviye.

Aşılamadaki düşüş sadece kızamıkla sınırlı değil. Afrika’da menenjit vakaları hızla artarken, sarı humma ve difteri gibi hastalıklar da tekrar ortaya çıkmaya başladı.

Uzmanlar, 2023 yılında dünya genelinde 14,5 milyon çocuğun temel aşılarını hiç olmadığını bildiriyor. Bu sayının büyük kısmı çatışmaların, siyasi krizlerin ya da yoksulluğun yaşandığı bölgelerde yaşayan çocuklar.

DSÖ’nün raporuna göre, düşük ve orta gelirli ülkelerin neredeyse yarısında aşı tedariki ve hastalık izleme sistemleri ciddi şekilde aksamış durumda. Aynı zamanda birçok ülkenin sağlık bütçelerinde kesintiye gittiği vurgulanıyor.

AŞILAR: EN ETKİLİ SAĞLIK YATIRIMI
Aşıların sağlık alanındaki en ekonomik ve etkili önlem olduğu belirtiliyor. Her yıl yaklaşık 4,2 milyon insanın hayatı aşılar sayesinde kurtarılıyor. Yapılan her 1 dolarlık aşı harcaması, yaklaşık 54 dolarlık sağlık kazancı sağlıyor.

Bu arada, olumsuz tabloya rağmen olumlu gelişmeler de var:

- Afrika’da menenjit A tipi hastalığı tamamen ortadan kaldırıldı.

- Rahim ağzı kanserine karşı koruma sağlayan HPV aşısının kapsama oranı 2020’de yüzde 21 iken, 2023’te yüzde 40’a çıktı.

- Sıtma aşısı, şu anda 20 Afrika ülkesinde pilot olarak uygulanıyor ve 2035’e kadar 500 bin hayat kurtarılması hedefleniyor.

FİNANSMAN KRİZİ VE ULUSLARARASI ÇAĞRI
UNICEF, DSÖ ve Gavi, ülkeleri ve bağışçı kuruluşları aşı programlarını desteklemeye davet ediyor. Kuruluşlar, ülkelerin “Aşı Gündemi 2030” hedeflerine sadık kalması gerektiğini vurguluyor.

Önümüzdeki dönemde aşı finansmanı için önemli bir adım planlanıyor. Gavi, 25 Haziran 2025’te düzenleyeceği zirvede 2026–2030 dönemini kapsayacak 9 milyar dolarlık fon arayışına girecek. Bu kaynakla 500 milyon çocuğun korunması ve 8 milyon hayatın kurtarılması hedefleniyor.